Bilimsel Paradoks Nedir?

Bilimsel Paradoks Nedir?

Son yıllarda paradoks kelimesini günlük hayatta çok sık duymaya başladık. Özellikle bilimin daha popüler kültür alanına kaymaya başladığı bir dönemdeyken ve kuantum fiziği de gündelik hayata girmeye başlamışken çoğu insan bilimsel ve felsefi paradoksları düşünür oldu. Bu yüzden de birçok insan paradoksun ne olduğunu öğrenmek istiyor.

Paradoks Nedir?

Paradoks kelimesi birçok bilimsel kelimede olduğu gibi Antik Yunanistan’dan gelmektedir. Antik Yunanistan’daki paradoksus kelimesinden gelen paradoks kelimesinin anlamı iste karşıtlık, zıtlık demektir.

Tarihteki İlk Paradoks

Tarihte bildiğimiz kadarıyla ilk paradoksu ortaya atan kişi Giritli filozof Epimenides’dir. Giritli Epidemenides’in tek cümlelik oldukça ilginç bir paradoksu vardır. Paradoks da şudur; Giritlilerin hepsi yalancıdır. Bu cümleye tek başına baktığımız zaman paradoks bir cümle değilmiş gibi duruyor. Lakin olaylar çok daha farklıdır. Bütün Giritliler yalancıysa ve Epimenides de Giritliyse o zaman Epimenides’in bu önermesi doğru mu oluyor? Eğer doğruysa önermede bir sıkıntı vardır. Önerme doğruysa da Epimenides’de bir sıkıntı var demektir. İlk başta bunu duyduğunuz zaman çok saçma gibi şeyler söylemeyin. Zaten paradoksların çoğunun bizim gündelik hayatımızda bir karşılıkları yoktur. Sadece fikirsel olarak bir varlığa sahip olan paradokslar 20. yüzyıldan sonra fikirsellikten uzaklaşarak bilimselleşmeye başlamıştır. Uzun yıllar boyunca felsefe dünyasında yer alan paradoksların onlarca felsefi örneği vardır.

17. yüzyıl itibariyle paradoks kelimesi bilimin içine girmeye başlamıştır. O dönemden itibaren bilim insanları bazı bilimsel önermeleri içerisinde bazen eğlenceli bazen kafa karıştırıcı şekilde paradoksları kullanmışlardır. Günümüzde ise oldukça birçok popüler paradoks bulunmaktadır. Hem bilim dünyasında hem de popüler kültürde yer edinen oldukça fazla paradoks günlük yaşantımızda da birçok kişinin ağzında dolanmaktadır. Paradoksların büyük bir kısmının bizim içinde yaşadığımız gerçek evrende fiziksel bir karşılıkları yoktur. Yaşadığımız dünyada fiziksel karşılıkları olmayan fakat matematiksel ve mantıksal olarak bir karşılığı olan paradokslar mevcuttur.

En Popüler Paradokslar

Banach Tarski Paradoksu:

Bu paradoksa göre matematiksel bir evrende bir küreyi eşit parçalarda sonlu sayıda böldüğümüz zaman ve bu parçaları alıp tekrar birleştirmek istediğimizde aynısından iki tane küre elde edebiliyoruz. Bu sonlu sayıda bölme işlemini birkaç küreden başlayarak binlerce küre üretene kadar devam ettirebiliyoruz. Hatta bir bezelye büyüklüğündeki küreye de bu işlemi uygulayarak onu Güneş kadar devasa br yapıya da dönüştürebiliyoruz. İlk başta çok saçma olarak görülen bu paradoksun elbette bir açıklaması vardır. Bizim gerçek evrenimizde bu olay imkansız gibi gözükse de matematiksel bir evrende olabiliyor.

William Molyneux’un Sorusu:

Bu paradoks da oldukça ilginç bir paradokstur. Doğuştan görme engeli bulunan bir insana sadece dokundurma yoluyla bir küre ve kübü öğretirsek ve görme engeli olan bu kişi sonradan görme yeteneği kazanırsa, karşısında bulunan küre ve kübü dokunmadan sadece bakarak anlayabilir mi? William Molyneux’un sorduğu bu soru çok şaşırtıcı olmasıyla birlikte hala da insanlar tarafından tartışılan bir sorudur.

Büyükbaba Paradoksu:

Kuantum fiziği, bize kuantum evreninin kapılarını açmıştır. Bize korkunç olasılıklarla baş başa bırakmasının yanı sıra günümüzde artık zaman yolculuğunun da olabileceğini söylemektedir. Teknolojimiz henüz böyle bir şeyin altından kalkabilecek seviyede değildir lakin belki 100 belki 200 yıl sonra zaman yolculuğu yapabilen makineler veya yöntemlerin olması çok büyük bir ihtimaldir. İşte bu noktada da meşhur büyükbaba paradoksu ortaya çıkıyor. Bir zaman makinesi yapıldı ve siz de bu zaman makinesinin içine girdiniz diyelim. Geçmişe giderek büyükbabanızın daha genç ve delikanlı olduğu zamana gittiniz diyelim. Büyükannenizle tanışmadan önce onu bir şekilde engelleseniz veya öldürseniz ne olur? Böyle bir şey yapmak mümkün müdür gibi birçok garip soruyu beraberinde getiren bu paradoks da bir hayli ilginçtir.